nowy przedmiot w szkołach średnich

Agnieszka Urbańczyk
Kielce

„O rozdynione, o nadmierne” - cechy malarstwa barokowego w oparciu o obrazy Rubensa i inne teksty kultury

(propozycja lekcji wiedzy o kulturze z wykorzystaniem podręcznika Wacława Panka Wiedza o kulturze)

Lekcję proponuję zacząć od krótkiego wprowadzenia do epoki. Należy wyjaśnić nazwę „barok”; można to uczynić w oparciu o w/w podręcznik (rozdz. „Barok”, str. 40). Wszystko to pozwoli na osadzenie omawianych tekstów kultury w odpowiednich kontekstach np. kulturowym, filozoficznym, historycznym. Realizacja tematu może przyjąć formę zabawy, by uczeń „oswoił się” z epoką, by uświadomił sobie, że nie taki barok straszny.

Szczególną uwagę proponuję zwrócić na zjawiska, które w dobie baroku wystąpiły w sztuce, głównie w malarstwie. Są one zestawione w tabeli (podręcznik, str. 42).

Dla współczesnego licealisty barok to odległa epoka. Młodym ludziom trudno sobie wyobrazić, że kilka wieków wcześniej ludzie żyli podobnie jak my, że rozmawiali o problemach, które nurtują także nas, żyjących w XXI wieku. Dotyczy to spraw wielkich, związanych z filozofią, egzystencją, postawą obywatelską, ale i mniej poważnych. Do tych niewątpliwie należy moda, kształtowanie gustów, również dotyczących urody kobiecej. Dlatego proponuję omówić ten problem w oparciu o obrazy Rubensa (np. „Trzy gracje” - „Sztuka świata” t.7, str. 105; „Przymierze Ziemi z Wodą” - podręcznik, str. 41). Można także odwołać się do tekstów literackich (np. Samuel Twardowski „Nadobna Paskwalina”, Wisława Szymborska „Kobiety Rubensa”).

Omawianie zagadnienia należy rozpocząć od wykonania następującego ćwiczenia. Proponuję, aby dziewczęta sporządziły listę cech współczesnego ideału kobiecej urody i przedstawiły je w formie plakatu. Chłopcy natomiast otrzymają różne zdjęcia kobiet i wybiorą te, które odpowiadają ich typom urody kobiecej. Należy zadbać, aby wizerunki były zróżnicowane (wiek, figura, fryzura, strój...). Kolejny krok to omówienie wyników pracy grup. Na tablicy należy umieścić efekt pracy obu grup. Zapewne uczniowie od razu dostrzegą podobieństwa, może także różnice. Powyższe działania staną się punktem wyjścia do dyskusji. Uczniowie ustalą, skąd biorą się ideały kobiecej urody, kto je kształtuje.

Librecoin
Dodaj do swojej listy walut..
http://kulnaro.pl/librecoin-poznaj-walute-przyszlosci/

Następnie przyjrzą się obrazom Rubensa (grupa I - „Przymierze Ziemi z Wodą”, grupa II - „Trzy gracje”). Obie grupy zwrócą uwagę na cechy sportretowanych kobiet: kształty, włosy, cerę, usta, oczy, policzki, ubiór, kolor ciała. Wyniki powinny się pokrywać: postacie duże, wysokie, dobrze zbudowane, szerokie biodra, wydatne piersi, pucołowate, różowe policzki, jasne, blade ciało... Należy teraz ideał piękna przedstawiony przez Rubensa porównać ze współczesnym. Aby wykazać różnice, można wywiesić na tablicy ilustrację przedstawiającą kobiety Rubensa, a obok zdjęcie kobiety współczesnej. Wnioski zapewne będą następujące: obecny ideał piękna to kobieta wysoka, szczupła, o ciemnej karnacji... Reasumując – znacznie odbiega od modelu barokowego.

Proponuję także zwrócić uwagę na pozostałe elementy obrazów, np. bogato zdobione tło, kompozycję po skosie, pucołowate dzieci, dynamizm.

Kolejnym etapem lekcji może być sprawdzenie, co o urodzie kobiet mówi literatura barokowa. W tym celu należy zapoznać uczniów z fragmentem „Nadobnej Paskwaliny” Samuela Twardowskiego. Jako tło możemy wykorzystać muzykę barokową.

Analizę tekstu można przeprowadzić w następującej formie:

cytat
„włos po ramionach płynął bursztynowy”
„smukowniejsze czoło nad alabastr gładzony”
„oczy dwiema krukami, wielkie i otwarte”
„jagody różane”
„usta krwawsze nad koral słodko się spoiły”
„szyja z żadnym śniegiem tatarskim nie równała”
cecha
długie, kasztanowe włosy
czoło wysokie, jasne
duże, czarne oczy
policzki różowe
usta czerwone, zamknięte
biała szyja.

Powyższe przykłady dowodzą, że poezja barokowa rozpowszechniała ten sam typ urody co malarstwo. Stąd wynika, że był on popularny w XVII w.

kulnaro.pl
Kultura, zdrowie, lifestyle
http://kulnaro.pl/

Lekcję proponuję zakończyć krótką analizą wiersza Wisławy Szymborskiej pt. „Kobiety Rubensa” Wnioski płynące z analizy utworu będą następujące: mody, konwencje, style przemijają, nie należy więc być ich niewolnikiem. Wiersz pomoże nam także w przybliżeniu uczniom cech malarstwa barokowego.

Na koniec jeszcze proponuję odnieść się do tematu lekcji: „O rozdynione, o nadmierne” - cechy malarstwa barokowego w oparciu o obrazy Rubensa i inne teksty kultury. Cytowane słowa pochodzą z wiersza Wisławy Szymborskiej, tak więc temat stanowi swoistą klamrę, sugeruje związki tekstu współczesnej poetki z literaturą i malarstwem barokowym.

Bibliografia:

  1. I. Chrzanowski Historia literatury niepodległej Polski, Warszawa 1974
  2. A. Janus - Sitarz Język Polski w Szkole Średniej XV nr 1, 2000, str. 24 - 32
  3. W. Panek Wiedza o kulturze, Wołomin 2003
  4. Sztuka świata t.7, Warszawa 1987
  5. W. Szymborska Sól, Warszawa 1962


Agnieszka Urbańczyk

 

WYDAWNICTWO POLSKIE W WOŁOMINIE, Wołomin