nowy przedmiot w szkołach średnich

Joanna Gierszewska–Wolska
Starogard Gdański

MAGICZNE I RYTUALNO – OBRZĘDOWE FUNKCJE SZTUKI PIERWOTNEJ

I. Uwagi dotyczące realizacji lekcji:

  • przedmiot – wiedza o kulturze;
  • klasa – I Technikum Mechaniczne;
  • czas realizacji – 45 minut;
  • materiały – wydruki przygotowane przez nauczyciela;
  • podręczniki - M. Chmielewska, A. Margański Tablice kultury, Wołomin 2003, s.4; W. Panek Wiedza o kulturze. Podręcznik z ćwiczeniami dla szkół średnich. Kształcenie w zakresie rozszerzonym, Wołomin 2003, s.25 – 28 i 126 – 128
  • bibliografia - K. Estreicher Historia sztuki w zarysie, Warszawa 1979; Kronika ludzkości, red. E.Duraczyński, Warszawa 1993;
  • metody i techniki pracy – grupowa, dyskusja.

II. Cele lekcji:

  • uczeń poznaje bogactwo sztuki prehistorycznej,
  • opisuje przedmioty, malowidła, budowle,
  • określa funkcje sztuki.

III. Pojęcia:

  • gospodarka przyswajająca,
  • gospodarka wytwórcza,
  • rolnicza rewolucja neolityczna,
  • patriarchat,
  • matriarchat.

IV. Przebieg lekcji:

1. Wprowadzenie

Miniwykład nauczyciela dotyczący społeczeństw pierwotnych: różnice między gospodarką przyswajającą (myśliwsko – zbieracką) a wytwórczą (osiadło- rolniczą); rolnicza rewolucja neolityczna, powstawanie pierwszych grup rzemieślników; budowa Jerycha, najstarszej znanej nam osady obronnej otoczonej murem (wys. 5m, grubość 3m) z kamiennymi wieżami (do 9m wysokości); początki cywilizacji mezopotamskiej i egipskiej; powstanie pisma - początek starożytności.

Librecoin
Dodaj do swojej listy walut..
http://kulnaro.pl/librecoin-poznaj-walute-przyszlosci/

Podział uczniów na 4 grupy, rozdanie wydruków. N: Przyjrzyjcie się obrazkom, opiszcie, co widzicie, określcie, jaką funkcję pełniły dane przedmioty, malowidła, budowle, ustalcie, które z nich są najstarsze.

2. Rozwinięcie

Praca w grupach.

Po 10 – 15 minutach przedstawiciele grup prezentują swoje opinie i wnioski, które komentują i uzupełniają pozostali uczniowie oraz nauczyciel.

Grupa I – narzędzia:

A. Technologia obróbki krzemienia:

 

  1. wstępne przygotowanie krzemienia przez uderzenie twardszym kamieniem,
  2. obróbka narzędzia za pomocą klina z rogu,
  3. kształtowanie gładkich powierzchni naciskiem zaostrzonego twardego przyrządu,
  4. wygładzanie siekiery dodatkowym szlifem [8000 p.n.e.]

B. Narzędzia używane przez myśliwych:

 

  1. z otoczaka rzecznego,
  2. narzędzie o kształcie migdałowatym, zaostrzone krawędzie służyły najprawdopodobniej do cięcia, nie obrobiona podstawa pełniła funkcję uchwytu,
  3. ostrza krzemienne,
  4. ostrza krzemienne
  5. ostrze z żebra zwierzęcego [a - 1,6 mln p.n.e, b – 400 000 p.n.e.,
    c – 65 000 p.n.e., d – 15 000 p.n.e., e – 11 000 p.n.e.]

C. Kamienne tłuki pięściowe, najstarsze narzędzia wytwarzano naciskiem lub uderzeniem; szlifowanie nie było znane [ok. 400 000 p.n.e]

Grupa II – budowle:

A. Najprawdopodobniej cmentarzysko; ogromne bloki kamienne - menhiry oznaczały kultowe miejsca czczenia przodków, jedyne stałe miejsca wędrówek pasterzy, którzy wierzyli w męskie bóstwa, ucieleśniane w zwierzęciu-samcu; (koczownicy żyli w patriarchacie, najważniejszą rolę w rodzie pełnił najstarszy mężczyzna) [8 000 p.n.e.]

 

B. Kamienny krąg wielkich głazów w sanktuarium w Stonehenge w Anglii; megalityczny zespół świątynny o kształcie kolistym, wejście znajdowało się od strony południowo-wschodniej, wewnątrz obwodu wykopano 56 jam, które mogły służyć przy obrzędach ofiarnych, później wzniesiono podwójny krąg z monolitów wykutych ze skały

kulnaro.pl
Kultura, zdrowie, lifestyle
http://kulnaro.pl/

pochodzącej z odległości ponad 160 km od Stonehenge, po przebudowie na blokach zewnętrznych spoczęły poziomo leżące głazy, wewnątrz 5 bloków utworzyło kształt podkowy; zabytek ten stanowił prawdopodobnie sanktuarium kultu słonecznego: w czasie letniego przesilenia słońce wschodzi na osi wejścia [2 600 – 1 700 p.n.e.]

 

C. Chata myśliwych – wykonana z kości i skór mamutów, przypomina kształtem eskimoskie igloo, odkryta na Ukrainie, do jej wzniesienia użyto kości 95 mamutów [15 000 p.n.e.]

 

Grupa III – malowidła naskalne:

  • Syberyjskie łosie, raczej szkic niż malowidło [3 000 – 2 000 p.n.e.],
  • Koń i mamut, wielkości około jednego metra,
  • Byk i krowy,
  • Byk,
  • Jeleń,
  • Bizony,
  • Czarny byk – często czczony jako bóg,
  • Tarpan, dziki koń.

     

Setki malowideł powstawało w jaskiniach, z dala od światła i ludzi, stąd hipoteza, że pełniły one funkcję magiczną, miały pomóc myśliwym w polowaniach (wierzono, że dzięki wyobrażeniu zwierzęcia łowy będą pomyślne). Malowano farbami wykonanymi z barwników ziemnych lub tlenków metali połączonych z wodą, za pędzel służyła kościana rurka, w którą wetknięty był pęk zwierzęcej sierści, stosowano też technikę natrysku. Przedstawione malowidła pochodzą głównie z groty w Lescaux we Francji, mają od 1 do 5 metrów długości [17 000 – 13 000 p.n.e.]

Grupa IV – figurki „Wenus”:

A. Diagramy wizerunków „Wenus” we frontalnym ujęciu,

B. "Wenus z Willendorf" [23 000 p.n.e.],

C.„Wenus z Dolni Vestonice“.

 

Figurki „Wenus” lepiono z gliny i zmiażdżonych kości zwierzęcych, potem wypalano, miały od 10 do 15 cm. Uwagę zwracają obfite kształty – charakterystyczne atrybuty kobiecości – piersi i biodra, figurki mogły być symbolem płodności albo hołdem złożonym kobiecie – matce (kultury matriarchalne)
[25 000 p.n.e.].

3. Zakończenie

Podsumowanie – zwrócenie uwagi na użytkową i przede wszystkim rytualno – obrzędową oraz magiczną funkcję sztuki prehistorycznej.

Zadanie domowe: wykonaj ćwiczenie 1 i 2 z podręcznika ze strony 28.

Joanna Gierszewska–Wolska

 

WYDAWNICTWO POLSKIE W WOŁOMINIE, Wołomin