nowy przedmiot w szkołach średnich

III. TREŚCI NAUCZANIA

Realizacji nakreślonych poprzednio celów edukacyjno-wychowawczych służyć może przedstawiony w tym rozdziale materiał nauczania, który został ujęty w trzech grupach tematycznych.

Materiał ten obejmuje dwa bloki: kształcenie w zakresie podstawowym oraz kształcenie w zakresie rozszerzonym.

Tytuły poszczególnych części oraz zawartych w nich tematów znajdują odzwierciedlenie w analogicznych fragmentach podręcznika dla liceum pt. Wiedza o kulturze, napisanego przez autorów tego programu.

Librecoin
Dodaj do swojej listy walut..
http://kulnaro.pl/librecoin-poznaj-walute-przyszlosci/

Ujęcie całości tematyki bloku podstawowego i rozszerzonego w jednym podręczniku pozwoli nauczycielowi na bardziej elastyczne planowanie zajęć w obrębie swojego limitu godzinnego (i układu semestralnego) oraz na ewentualne rozszerzanie, według własnego uznania i potrzeb danej szkoły, tematyki zajęć z przedmiotu Wiedza o kulturze.

KULTURA

I. W kręgu pojęć (rozumienie kultury i jej funkcji dziejowej)

Kształcenie w zakresie podstawowym i rozszerzonym

  1. Rozumienie kultury:
    • różne definicje "kultury",
    • zasięg pojęć: cywilizacja - kultura - sztuka,
    • kultura jako świat symboli (systemy symboli i sprzeczności kulturowe),
    • różnorodność i bogactwo kultur,
    • dialog międzykulturowy.
  2. Poczucie tradycji i tożsamości narodowej:
    • kultura - zbiorowym dobrem i wizerunkiem społeczeństw,
    • dziedzictwo kulturowe i tradycja,
    • wpływ kultury na poczucie tożsamości narodowej.

Kształcenie w zakresie rozszerzonym

  1. Oblicza kultury:
    • kultura duchowa i materialna,
    • kultura narodowa i regionalna,
    • kultura elitarna i popularna,
    • kultura ludowa i profesjonalna.

II. Epoki, style, kierunki (przypomnienie głównych nur- tów rozwoju sztuki w dziejach kultury)

Kształcenie w zakresie podstawowym i rozszerzonym

  1. Kultury pierwotne:
    • magiczne i rytualno-obrzędowe funkcje sztuki pierwotnej,
    • maski, totemy, przedmioty-fetysze: funkcja pierwotna (kultowa) i wtórna (dzieła sztuki),
    • taniec, pieśń, instrumentarium.
  2. Sztuka starożytności:
    • sztuka w najstarszych kulturach (Chiny, Indie, Mezopotamia, Egipt) jako wyraz pojmowania wszechświata i religii,
    • sztuka i Biblia (Biblia o sztuce, Stary i Nowy Testament - inspiracją sztuki średniowiecznej i nowożytnej),
    • sztuka grecka (związek poezji i muzyki, architektura, rzeźba, ceramika, teatr i taniec) w okresie archaicznym, klasycznym i hellenistycznym,
    • antyk rzymski (wpływ kultury Etrusków, Grecji, Egiptu i Mezopotamii) w okresie etruskim, republikańskim i imperialnym -znaczenie architektury (monumentalizm, łuk architektoniczny, fontanny, akwedukty), rzeźby i teatru,
    • sąsiedzi kultury zachodnioeuropejskiej (sztuka islamu i Bizancjum).
  3. Średniowiecze:
    • Kościół - największą potęgą kulturalną Europy; religijny charakter sztuki; anonimowość i niski status twórców; architektura najbardziej rozwiniętą dziedziną sztuki średniowiecznej i wyznacznikiem dwóch podstawowych stylów: romańskiego i gotyckiego,
    • romanizm (styl romański w architekturze i malarstwie, chorał, sztuka plebejska),
    • gotyk (pierwszy historyczny styl muzyczny, architektura, malarstwo, księgi
      - sztuka iluminowania, trubadurzy i truwerzy, interdyscyplinarni rybałci),
    • początki chrześcijańskiej sztuki polskiej.
  4. Renesans:
    • początek ery nowożytnej w kulturze europejskiej (przeobrażenia związane z rozwojem miast, odkryciami geograficznymi i epokowymi wynalazkami),
    • zmiany ideologii kultury: ideały humanizmu (człowiek - ośrodkiem życia, myśli i sztuki, natura - wzorem dla sztuki, wzrost znaczenia twórców),
    • stylistyka renesansu: prostota, harmonijność i czystość formy (odkrycia pra- wideł kompozycji, perspektywa w malarstwie i grafice, polifonia w muzyce, prostota i harmonia proporcji w architekturze, fascynacja ciałem człowieka w rzeźbie) -odrodzenie antycznego kanonu piękna,
    • złoty wiek sztuki polskiej.
  5. Barok:
    • manieryzm w sztukach plastycznych ("realizm ornamentalny", czyli prze- rafinowanie prostoty i naturalności stylistyki renesansowej, odejście od proporcji klasycznych, swoboda form i treści w architekturze, rzeźbie i malarstwie) ~ stylem łączącym renesans z barokiem,
    • wielkość, bogactwo, dynamika jako dominujące cechy sztuki baroku we wszystkich jej dziedzinach,
    • nowe formy i gatunki sztuki barokowej, -synteza architektoniczna (myśl architektoniczna podporządkowuje inne dyscypliny sztuki tworzące zespoły dworsko-ogrodowe, ulice, place,
      dzielnice),
    • nie spotykany dotąd w historii rozkwit muzyki i wzrost pozycji nadwornych artystów,
    • wysoki poziom artystyczny literatury, sztuk plastycznych i muzycznych (po raz pierwszy w dziejach ludzkości) ,
    • kameralny i intymny styl rokoko -reakcją na monumentalizm oraz prze- pych baroku i drogą do prostoty klasycyzmu,
    • sarmatyzm jako oryginalna polska formacja kulturowa baroku i doby oświecenia.
  6. Klasycyzm:
    • wpływ odkryć archeologicznych na świadomość twórców, wiedzę i zainteresowanie sztuką starożytną (zwłaszcza grecką),
    • dążenie do równowagi treści i formy, przejrzystości i zwięzłości w konstrukcji oraz lekkości i wytworności w charakterze dzieła; nawiązania do antyku w architekturze, rzeźbie, malarstwie i teatrze,
    • odkrywanie historii (wzory klasyczne ideału piękna starożytnych Greków, początki malarstwa historycznego) i klasycyzacja formy (kształtowanie materii muzycznej w układzie: podobieństwo -wariant - kontrast, klasyczne formy cykliczne muzyki instrumentalnej i klasyczny układ orkiestry symfonicznej).
  7. Romantyzm i jego następcy w sztuce XIX wieku:
    • idee romantyzmu i neoromantyzmu (bunt i rewolucyjność, "sztuka dla sztuki", synteza sztuk; uczucie i natchnienie nadrzędnym wskazaniem w działaniach twórczych; poczucie wolności i tożsamości narodowej oraz zainteresowanie folklorem i historią wyznacza tematykę i stylistykę dzieł sztuki; różnorodność stylistyczna sztuki romantycznej),
    • rozkwit muzyki, literatury i teatru muzycznego (opera narodowa, operetka), drugoplanowa rola architektury, rzeźby i malarstwa (poza malarstwem historycznym),
    • prawda (reakcja na romantyzm w II połowie XIX wieku i na przełomie XX wieku); realizm i naturalizm w literaturze i plastyce, historyzm w architekturze, weryzm w operze; nierozwojowy eklektyzm w różnych dziedzinach sztuki jako wyraz schyłku epoki.
  8. Sztuka XX wieku:
    • nowa sztuka ornamentu (secesja w architekturze i rzemiośle artystycznym),
    • impresjonizm w malarstwie i muzyce,
    • ekspresjonizm w literaturze, rzeźbie, malarstwie i muzyce,
    • modernizm jako bunt przeciwko kulturze mieszczańskiej, różne oblicza modernizmu: w architekturze, rzeźbie, literaturze, muzyce, malarstwie, grafice i teatrze,
    • nowatorstwo i tradycja (powrót do tradycji staje się początkowo reakcją na modernistyczną koncepcję sztuki, potem -jednym ze stałych nurtów rozwojowych sztuki XX wieku: neostyle, neofolkloryzm),
    • popularne nurty w sztuce II połowy XX wieku i ich związek z rozwojem techniki (pop-art, jazz, muzyka pop i rock, film jako medium i jako dzie- dzina sztuki, fotografika, przestrzeń wirtualna),
    • nowy folklor miejski (graffiti, disco polo, twórczość internetowa), -epoka postindustrialna: postmodernizm w sztuce, globalizacja procesów kulturowych.

Kształcenie w zakresie rozszerzonym

  1. W pogoni za nowością (awangarda):
    • istota zjawisk awangardowych i ich znaczenie we wszystkich dziedzinach sztuki XX wieku,
    • kryzys historyzmu i systemu tonalnego: rozwój kierunków awangardowych (futuryzm, kubizm, dodekafonia, surrealizm, fowizm, abstrakcjonizm, aleatoryzm).
  2. Wokół sztuki (zjawiska paraartystyczne II połowy XX wieku):
    • happening (w plastyce, muzyce, teatrze) i performance (interdyscyplinarne działania twórcze),
    • powrót do tradycji (np. uliczny teatr dell'arte, historyczna symbolika w sztuce reklamy i rzemiośle artystycznym),
    • ekspansja mediów: sztuka multimedialna i kultura masowa.

III. Nasze, wasze, wspólne (związki w sztuce i procesach rozwojowych kultury)

Kształcenie w zakresie podstawowym

kryptowaluta Librecoin
Działaj, zyskaj..
http://librecoinnews.com/

  1. Między dziedzinami - różnorakie związki i zależności interdyscyplinarne w sztuce:
    • wspólnota idei, podobieństwo lub adekwatność form,
    • współzależność różnych dyscyplin sztuki, np. w tworzeniu teatru muzycznego lub filmu,
    • dominacja jednej dziedziny nad innymi, np. w projektowaniu zespołów architektonicznych.
  2. Narodowa i regionalna - wzajemne relacje między kulturą narodową a regionalną:
    • elementy regionalne wchłaniane przez kulturę narodową, np. tańce, pieśni, symbole kulturowe,
    • bezkonfliktowa (np. w Polsce) lub konfliktowa (np. w Hiszpanii czy Irlandii) koegzystencja kultur regionalnych uzależniona od religii, sytuacji polityczno-społecznej czy wydarzeń historycznych,
    • wpływ warunków geograficznych i klimatycznych na specyfikę kultur regionalnych (np. Polska z odmienną regionalną kulturą górali i nadmorskich Kaszubów).

Kształcenie w zakresie rozszerzonym

  1. Związki kulturowe - wzajemne relacje w sztuce różnych kultur i narodów:
    • podobieństwo w sztuce kultur europejskich jednej grupy językowej, np.
      słowiańskich,
    • wspólnota sztuki różnych kultur narodowych z kręgu języka arabskiego i islamu,
    • zróżnicowania kulturowe i artystyczne wynikające z odmienności kręgów religijnych oraz elementy różnych dziedzin sztuki łączące kultury odmiennych wyznań,
    • wspólne dla różnych kultur europejskich style, kierunki, formy, gatunki i techniki wypowiedzi artystycznej w danej epoce,
    • rola tradycji narodowej w realizacji wspólnych form i stylistyki, np. zróż- nicowanie oper narodowych,
    • podobieństwo sztuki, np. górali czy żeglarzy różnych narodów warunko- wane specyfiką geograficzną, rytmu życia i pracy.

TWÓRCA - DZIEŁO - ODBIORCA

I. Twórca (człowiek i jego dzieło)

Kształcenie w zakresie podstawowym i rozszerzonym

  1. Twórcy wszech czasów -najwybitniejsze postacie oraz dzieła sztuki światowej i polskiej m.in.:
    • siedem cudów świata,
    • Fidiasz, Dyskobol Myrona, Homer i jego dzieła,
    • Leonardo da Vinci, William Szekspir, Michał Anioł, Jan Kochanowski,
    • Jan Sebastian Bach, Wolfgang Amadeusz Mozart, Ludwig van Beethoven, Fryderyk Chopin,
    • Pablo Picasso, August Rodin,
    • Charles Chaplin, Louis Armstrong, The Beatles.

Kształcenie w zakresie rozszerzonym

  1. Radość tworzenia - specyfika procesu twórczego:
    • wyobraźnia przestrzenna architektów,
    • dźwięki, czas, muzyka - kompozytorzy,
    • usytuowanie człowieka i idei - reżyserzy,
    • poczucie światła, perspektywy i barwy - malarze,
    • bryła i rzeźbiarz,
    • wszechstronność wyobraźni i wielofunkcyjność techniczna twórców multimedialnych.
  2. Przenikania - rola twórców w budowaniu wzajemnych relacji w sztuce różnych kultur i narodów, np:
  3. fascynacja twórczością Fryderyka Chopina w Japonii,
  4. motywy Orientu w sztuce twórców europejskich,
  5. przenoszenie (u romantyków) elementów folkloru poszczególnych narodów w wymiar uniwersalny.

II. Dzieło (utwór, jego materia i interpretacja)

Kształcenie w zakresie podstawowym

  1. Co to jest? - pojmowanie wytworów artystycznych:
    • pojęcie "utwór", "kompozycja", "dzieło sztuki",
    • tematyka w dziełach wszystkich dziedzin sztuki oprócz asemantycznej muzyki, 
    • o czym "mówi" muzyka,
    • wzajemne relacje między treścią i formą dzieła,
    • interpretacja i ocena dzieła.
  2. Spotkania ze sztuką - różnorodne formy kontaktu z dziełem:
    • czynne uczestnictwo w świecie sztuki, twórczość własna, działalność organizacyjna, wspólne zabawy w sztukę (np. happening, multimedialne zabawy komputerowe etc.),
    • bierny kontakt z dziełem; formy tradycyjne "na żywo" (sala koncertowa, teatralna, kinowa, stadion, etc.) oraz medialne za pośrednictwem elektronicznych środków przekazu (np. teatr telewizji, radiowa transmisja koncertu).
       

Kształcenie w zakresie rozszerzonym

  1. Kształty sztuki - formy, gatunki, techniki:
  2. wyjaśnienie podstawowych pojęć określających kształt i zawartość utworu artystycznego,
  3. historyczna zmienność oraz trwałość form i gatunków w sztuce uzależniona od kierunku rozwoju danej epoki,
  4. konkretyzacja artystyczna idei swoich czasów.

III. Odbiorca (funkcje sztuki dawniej i dziś)

Kształcenie w zakresie podstawowym i rozszerzonym

  1. Dialog i porozumienie (funkcja komunikacyjna i etyczna).
  2. Drogi do piękna (funkcja estetyczna).
  3. Poznaję (funkcja poznawcza).
  4. W codzienności (funkcja użytkowa i terapeutyczna).
  5. Jestem (funkcja identyfikacyjna i integracyjna).
  6. Wierzę (funkcja religijna i magiczna).
  7. Czuję (funkcja emocjonalna).
  8. Poszukuję (funkcja wychowawcza i edukacyjna).
  9. Zabawiam (funkcja ludyczna).
  10. Sługa swoich czasów (zmienna historycznie społeczna funkcja sztuki, zmiany statusu artysty i kręgów odbiorczych na przestrzeni dziejów, mecenat sztuki).
     

TRADYCJA I WSPÓŁCZESNOŚĆ

I. Tradycja (znaczenie zabytków i poczucie tradycji)

Kształcenie w zakresie podstawowym

  1. Cenniejsze niż złoto - zabytki i dobra kultury:
    • zakres znaczeń i wzajemne relacje między pojęciami: "dobra kultury - dzieła sztuki - zabytki - zabytkowe dzieła sztuki",
    • specyfika i rodzaje zabytków,
    • ochrona dóbr kultury w Polsce,
    • polskie obiekty na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Kształcenie w zakresie rozszerzonym

  1. Świadectwa epoki - zabytki kultury materialnej:
    • kultura materialna i kultura duchowa,
    • zabytki kultury materialnej jako trwałe świadectwo przemian kulturowych i cywilizacyjnych,
    • poznawanie zabytków z najbliższych okolic.
  2. Tradycja i przemiany -poczucie tradycji i poczucie tożsamości:
  3. kultura i poczucie tradycji podstawą ciągłości rozwoju sztuki narodowej i światowej,
  4. rola dóbr kultury w utrzymywaniu poczucia tożsamości narodowej,
  5. historyczna konieczność przemian w sztuce i jej aspekty socjokulturowe.

II. Współczesność (ochrona i promocja kultury)

Kształcenie w zakresie podstawowym

  1. Autorstwo pod ochroną - prawo autorskie:
    • nowe prawo autorskie w Polsce,
    • zasady ochrony prawa autorskiego.
  2. Upowszechnianie kultury:
    • różnorodność form upowszechnieniowych,
    • aktywne uczestnictwo w życiu kulturalnym,
    • kultura osobista.

Kształcenie w zakresie rozszerzonym

  1. Świat najbliższy -kultura regionalna:
    • kultura społeczności lokalnych w aspekcie geograficznym, etnograficznym i socjologicznym,
    • rola mediów w uprzystępnianiu i promowaniu kultury regionalnej.
  2. Animatorzy - uczestnictwo w życiu kulturalnym:
    • współczesne znaczenie roli animatora kultury,
    • różnorodność działań animacyjnych,
    • inicjowanie, projektowanie i realizacja działań służących aktywnemu i twór- czemu uczestnictwu w życiu kulturalnym.
 

WYDAWNICTWO POLSKIE W WOŁOMINIE, Wołomin